YABANCI ÜLKEDE DÜZENLENEN VASİYETNAMELER TÜRKİYE'DE GEÇERLİ MİDİR?

Türkiye'de yaşayan veya Türkiye'de taşınır-taşınmaz malvarlıkları olan birçok yabancının bulunması sebebiyle yurt dışında düzenlenen vasiyetnamelerin Türkiye'de geçerli olup olmayacağı sorusu daima güncellik arz etmektedir.

Vasiyetname ve miras hukuku ile alakalı hükümler, Türk Medeni Kanununu içerisinde MİRAS HUKUKU alt başlığı altında düzenlenmektedir. Ancak miras bırakan kişinin yabancı olması halinde 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun da devreye girmektedir. Bu kanunun devreye girmesiyle, miras hukuku bağlamında Türk vatandaşlarına uygulanan kurallardan farklı bir kurallar seti devreye uygulama alanı bulmaktadır.

Yurtdışında Düzenlenen Bir Vasiyetname Türkiye'de Geçerli Olması İçin Hangi Unsurları Taşımalıdır?

Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun 7. Maddesine göre:

MADDE 7

"(1) Hukukî işlemler, yapıldıkları ülke hukukunun veya o hukukî işlemin esası hakkında yetkili olan hukukun maddî hukuk hükümlerinin öngördüğü şekle uygun olarak yapılabilir."

Bu madde hükmüne göre, yabancı ülkede düzenlenen bir vasiyetname Türkiye'de geçerli olabilmesi için öncelikle o ülkenin vasiyetnameler için öngördüğü şekle göre yapılması gereklidir. Bu nedenle, yabancının kendi ülkesinin koymuş olduğu kurallara uygun olmayan vasiyetnameler Türkiye'de de geçerli olmayacaktır.

Mesela Türkiye'de malları bulunan bir Alman vatandaşının Türkiye'deki malları hakkında düzenlediği vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için vasiyetname,

• tamamen el yazısı ile yazılmalı ve imzalanmalıdır

  veya

• Noter huzurunda düzenlenmesi gereklidir.

Buna göre bilgisayar veya daktiloda yazılmış olan ve imzalanmış olan vasiyetnameler, Almanya'da geçerli olmaması nedeniyle Türkiye'de de geçerli olmayacaktır.

Türkiye'de malları bulunan bir ABD vatandaşının Türkiye'deki malları hakkında düzenlediği vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için vasiyetnamenin, ABD vatandaşının ikamet ettiği eyaletin kurallarına uygun olarak düzenlenmesi gereklidir. ABD'de her eyaletin kuralları birbirinden farklı olması nedeniyle, kişinin en son ikamet ettiği ve ya vasiyetnameyi yazdığı anda ikamet ettiği eyaletin tespiti büyük önem taşımaktadır.

Mesela Florida'da tamamen el yazısı ile yazılan ve imza edilen vasiyetname tek başına geçerli bir belge değildir. Bu vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için en az 2 yetişkin şahit de hazır bulunmalıdır ve bu şahitler de vasiyetnameyi imza etmelidir.

Bir Türk Hakimi Vasiyetnamenin Geçerli Olup Olmadığına Nasıl Karar Verir?

Türkiye'de bir vasiyetnamenin tenfizi için dava açıldığında hakim, öncelikle o ülkenin kurallarına göre vasiyetnamenin geçerli olup olmadığını denetler. Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun 2. Maddesine göre: "Hâkim, yetkili yabancı hukukun muhtevasının tespitinde tarafların yardımını isteyebilir."

Uygulamada yukarıda anılan madde hükmü gereğince Türk mahkemeleri, vasiyetin tenfizini talep eden kişinin, vasiyetnamenin düzenlendiği ülkedeki avukat tarafından noter huzurunda verilmiş tasdikli hukuki görüş getirmesi talep etmektedir.

Yabancı Miras Hukukundaki En Önemli Ayrım Nedir?

Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun 20. Maddesine göre:

"(1) Miras ölenin millî hukukuna tâbidir. Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır.

(2) Mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler terekenin bulunduğu ülke hukukuna tâbidir.

(4) Ölüme bağlı tasarrufun şekline 7 nci madde hükmü uygulanır. Ölenin millî hukukuna uygun şekilde yapılan ölüme bağlı tasarruflar da geçerlidir.

(5) Ölüme bağlı tasarruf ehliyeti, tasarrufta bulunanın, tasarrufun yapıldığı andaki millî hukukuna tâbidir."

Yukarıda kanun maddesinde 2 önemli ayrımdan bahsedilmektedir.

1- MİLLİ HUKUK AYRIMI

Miras ölenin milli hukukuna tabiidir. Buna göre bir kişinin kendi ülkesinin kanunlarına göre yapmış olduğu bir vasiyetname ŞEKİL VE İÇERİK itibariyle vefat eden kişinin ülke hukukuna tabii olacaktır. Buna göre yapılan bir vasiyetname eğer vasiyet eden kişinin ülke hukukuna göre şekil ve içerik bakımında uygunsa Türkiye'de de geçerli kabul edilecektir.

Mirasın açılması sebeplerine, iktisabına ve taksimine ilişkin hükümler terekenin bulunduğu ülke hukukuna tâbidir. Terekenin bulunduğu ülke, miras bırakanın yerleşim yeri esas alınarak belirlenir. Her ülkede

• yasal mirasçılar,

• yasal mirasçının terekeden aldığı pay oranları,

• tereke içerisinde vasiyet bırakmaya elverişli olan oranlar farklı farklıdır.

Bu madde hükmüne göre, terekenin açıldığı yer hukuku önem kazanmaktadır.

2- TÜRKİYE'DE BULUNAN TAŞINMAZLAR AYRIMI

Yabancı miras hukukunun en önemli kurallarından birisi Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkındaki ayrımıdır. Türkiye'de bulunan taşınmazlar hakkında Türk hukuku uygulanır. Bu hükümden şu sonuçlar çıkmaktadır:

1. Türkiye’de bulunan taşınmazların mülkiyetinin devri ve taşınmazlara ilişkin aynî haklar Türk hukukuna tabidir. Dolayısıyla, taşınmazların taksimi de Türk hukukuna göre yapılır.

   
   

2. Mirasın açılması, iktisabı ve taksimi gibi işlemler ise terekenin bulunduğu ülke hukukuna göre belirlenir. Ancak, Türkiye’de bulunan taşınmazlar bakımından bu taksim işlemi Türk hukukuna uygun şekilde yapılır.

   
   

3. Bu nedenle, Türkiye’de bulunan taşınmazların miras yoluyla taksiminde Türk hukuku uygulanır; vefat edenin milli hukuku ise taşınmaz dışındaki miras mallarının taksiminde ve mirasın açılması gibi diğer hususlarda uygulanır.

   
   

Bu hükmün pratikte birçok sonuçları bulunmaktadır. Mesela Avrupa ülkelerinin genelinde evlilik dışı birlikteliklere, yasal zeminde tanımlanmış olup; vefat edenin evlilik dışı partneri de mirasçısı olabilmektedir. Ancak Türkiye'de evlilik dışı birlikteliklere yasal zemin tanınmamakta ve bu nedenle evlilik dışı partnerlere, Türkiye'de bulunan taşınmazlardan mirasçılık hakkı tanınmamaktadır.

Yine bu hükmün dolaylı bir sonucu da: Türkiye malları bulunan yabancı ülke vatandaşları, bu mallar hakkında vasiyetname düzenlemek istediklerinde Türk hukukunun mirasçılık hükümlerini (taşınmazlar bakımından) dikkate almak zorunda olmalarıdır. Zira yabancının kendi ülkesinde geçerli olabilecek ve tenfiz kabiliyeti olan bir vasiyetname, Türk hukukuna göre geçerli olamayabilecektir.

SONUÇ

Özet olarak değerlendirdiğimizde eğer bir yabancının Türkiye'de bulunan taşınır malları hakkındaki vasiyetnamesi kendi milli hukukuna göre geçerli bir vasiyetname ise Türkiye'de de geçerli olacaktır. Ancak taşınır mallar hakkındaki vasiyetname hükümleri vefat edenin milli hükümlerine göre geçerli değil ise Türkiye'de de geçerli olmayacaktır.

Taşınmaz mallar hakkında yurtdışında düzenlenen bir vasiyetnamenin geçerli olabilmesi için de hem miras bırakanın milli hukukuna hem de Türk hukukuna göre geçerli bir vasiyetname olması gerekecektir. Taşınmazlar hakkında Türk hukukunun kuralları geçerli olması sebebiyle vasiyetnamenin tenfizi kabil olması için yasal mirasçıların saklı paylarının ihlal edilmemesi gerekecektir. Aksi takdirde vasiyetname yalnızca tenfizi kabil kısımları kadar infaz edilecek; miras bırakanın bu oranlardan fazla yapmış olduğu tasarruflar dikkate alınmayacaktır.